Starożytna Olimpia — przewodnik dla zwiedzających: wszystko, co musisz wiedzieć przed wizytą

W skrócie

Adres

Archaia Olympia, 270 65, Ilia (Elida), zachodni Peloponez, Grecja

Godziny otwarcia

Czynne codziennie; latem (ok. kwiecień–październik) ~08:00–20:00, zimą krócej (~08:30–15:30); ostatnie wejście – 30 min przed zamknięciem. Godziny potwierdź sezonowo.

Założona

Sanktuarium Zeusa; pierwsze igrzyska olimpijskie odbyły się w 776 r. p.n.e.

Igrzyska odbywały się

Co cztery lata od 776 r. p.n.e. aż do zniesienia w 393 r. n.e.

Siedem cudów świata

Świątynia Zeusa mieściła złoto‑kościaną statuę Zeusa dłuta Fidiasza

Bilet łączony

Stanowisko archeologiczne + Muzeum Archeologiczne + Muzeum Historii Igrzysk Olimpijskich

Ważność biletu

Bilet imienny na konkretny dzień – zarezerwowany na wybraną przez Ciebie datę

Sanktuarium Zeusa

Starożytna Olimpia była najważniejszym sanktuarium boga Zeusa w świecie greckim, położonym w otoczonym murami świętym gaju zwanym Altis w Elidzie, na zachodnim Peloponezie. Najwcześniejsze ślady działalności budowlanej pochodzą z około 600 roku p.n.e., a według tradycji pierwsze igrzyska olimpijskie odbyły się tutaj w 776 roku p.n.e. Od tej daty igrzyska organizowano co cztery lata przez całą starożytność klasyczną, przyciągając sportowców i widzów z całego greckiego świata, aby rywalizowali i oddawali cześć w cieniu wielkich świątyń. Święto miało charakter zasadniczo religijny, ku czci Zeusa, a jego czteroletni rytm stał się tak ważny, że Grecy mierzyli czas w olimpiadach. Igrzyska trwały przez ponad tysiąc lat, aż do ostatniej odnotowanej olimpiady w 393 roku n.e., po tym jak chrześcijański cesarz Teodozjusz I zakazał pogańskich festiwali.

Sanktuarium zostało później opuszczone, a trzęsienia ziemi i powtarzające się powodzie pobliskich rzek Alfejos i Kladeos stopniowo pogrzebały je pod warstwami mułu. Pozostawało w dużej mierze zapomniane, aż do systematycznych wykopalisk w XIX wieku, kiedy to niemieccy archeolodzy odsłonili świątynie, stadion i tysiące przedmiotów. Dziś Altis pozostaje nieregularnym, otoczonym murami czworobokiem o boku ponad 183 metrów, a spacerując po nim, poruszasz się wśród fundamentów świątyń, skarbców i ołtarzy, które niegdyś stanowiły bijące serce starożytnego świata greckiego. Jest to obiekt wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO w 1989 roku i jedno z najważniejszych miejsc starożytności. Stać tutaj to stać u początków idei – rywalizacji sportowej jako świętego aktu – która wciąż kształtuje współczesny świat co cztery lata.

Świątynia Zeusa i Cud Świata

Dorycka Świątynia Zeusa, zbudowana w połowie V wieku p.n.e., górowała nad sanktuarium i była jedną z największych świątyń w Grecji kontynentalnej. Wewnątrz stał kolosalny, siedzący posąg Zeusa autorstwa słynnego rzeźbiarza Fidiasza – chryzelefantynowa figura ze złota i kości słoniowej na drewnianym szkielecie, sięgająca aż po sufit świątyni. Był tak podziwiany w starożytności, że uznano go za jeden z Siedmiu Cudów Świata Starożytnego. Posąg zaginął – został zniszczony lub wywieziony w późniejszych wiekach i nie zachowała się żadna kopia – jednak jego sława przetrwała tysiąclecie jako ostateczny wizerunek ojca bogów.

Sama świątynia została zniszczona przez trzęsienia ziemi, a dziś jej ogromne, powalone bębny kolumn leżą rozrzucone po ziemi dokładnie tam, gdzie runęły – to jeden z najbardziej uderzających widoków na całym terenie. W pobliżu, w latach 50. XX wieku, archeolodzy odkopali Warsztat Fidiasza, identyfikując go częściowo dzięki znalezionym tam narzędziom i formom rzeźbiarza, co potwierdziło, gdzie powstał wielki posąg. Najwspanialsze zachowane rzeźby świątyni – figury frontonów przedstawiające wyścig rydwanów Pelopsa oraz bitwę Lapitów z Centaurami, a także metopy ukazujące Prace Heraklesa – są obecnie wystawione w Muzeum Archeologicznym w Olimpii, które obejmuje Twój bilet łączony. Zobaczenie najpierw upadłej świątyni, a potem ocalałych rzeźb pozwala w wyobraźni odtworzyć budowlę taką, jaką była niegdyś, zwieńczoną jednym z cudów starożytnego świata.

Świątynia Hery i Ogień Olimpijski

Świątynia Hery, znana jako Heraion, jest jedną z najstarszych monumentalnych świątyń w Grecji, a działalność budowlana na tym terenie datuje się na około 600 rok p.n.e. Starsza od stojącej obok wielkiej Świątyni Zeusa, Heraion to długa, niska dorycka budowla, której kolumny były pierwotnie drewniane i dopiero stopniowo zastępowano je kamieniem na przestrzeni wieków, przez co zachowane trzony różnią się stylem i odzwierciedlają powolną ewolucję świątyni. Kilka jej kolumn wciąż stoi, dając wyraźne wyobrażenie o skali i starożytności budowli, a to właśnie tutaj podczas wykopalisk w XIX wieku znaleziono słynnego Hermesa Praksytelesa – dziś jeden ze skarbów muzeum na terenie stanowiska.

Heraion zajmuje szczególne miejsce we współczesnym świecie, ponieważ to przed tą świątynią zapalany jest olimpijski znicz przed każdymi nowożytnymi igrzyskami olimpijskimi. Używając parabolicznego lustra do skupienia promieni słonecznych, kapłanki zapalają pochodnię, rozpoczynając sztafetę niosącą ogień do miasta-gospodarza. Ceremonia celowo łączy nowożytne igrzyska z ich starożytnym początkiem w Olimpii, a niskie ruiny Heraionu są symbolicznym źródłem całego nowożytnego ruchu olimpijskiego. Stojąc wśród jego zwietrzałych kolumn, znajdujesz się w dokładnym miejscu transmitowanym na cały świat co dwa lata, gdy zapalany jest znicz. Dla wielu odwiedzających ta cicha, starożytna świątynia, a nie okazalsze ruiny w pobliżu, jest najbardziej poruszającym zabytkiem w całym sanktuarium – żywą nicią łączącą starożytność z dniem dzisiejszym.

Starożytny Stadion

Z sanktuarium Altis prowadzi sklepiony kamienny tunel – krypte, przez który niegdyś przechodzili sportowcy i sędziowie – do starożytnego Stadionu. Przejście przez ten mroczny korytarz na otwarty tor biegowy to jeden z najbardziej nastrojowych momentów każdej wizyty w Starożytnej Olimpii. Sama bieżnia zachowała się w zadziwiająco dobrym stanie – płaskie pole ziemi o długości około 192 metrów między oryginalnymi kamiennymi liniami startu i mety, które wciąż tkwią w ziemi, gdzie zaczynały się i kończyły biegi. Ta długość, stadion, dała nazwę zarówno konkurencji biegowej, jak i starożytnej greckiej jednostce odległości, a ostatecznie samemu słowu „stadion”.

Nie ma tu kamiennych siedzeń, jak w późniejszych rzymskich arenach; zamiast tego po obu stronach wznoszą się proste, trawiaste nasypy, które niegdyś mieściły dziesiątki tysięcy widzów siedzących na gołych zboczach, by oglądać wyścigi. Sędziowie siedzieli na kamiennej platformie wzdłuż jednej strony, a naprzeciwko stał ołtarz Demeter Chamyne. Ponieważ tor jest otwarty i nieogrodzony, odwiedzający mogą swobodnie przejść go na całej długości, a wielu nie może się oprzeć, by ustawić się na starożytnych blokach startowych i samemu przebiec trasę. Zrobienie tego na samej ziemi, gdzie prawie trzy tysiące lat temu rywalizowali pierwsi olimpijczycy, jest dla większości ludzi najważniejszym punktem i trwałym wspomnieniem z całej wizyty. Stadion znajduje się krótki spacer od świątyń, więc zostaw sobie dużo czasu, aby do niego dotrzeć i tam pobyć.

Warsztat Fidiasza i Altis

Poza dwiema wielkimi świątyniami rozciąga się reszta sanktuarium – gęsty i niezwykle kompletny zbiór zabytków, które razem czynią Starożytną Olimpię jednym z najbardziej satysfakcjonujących starożytnych miejsc do zwiedzania. Warsztat Fidiasza, odkopany w latach 50. XX wieku i zidentyfikowany dzięki znalezionym w nim narzędziom i formom rzeźbiarza, to miejsce, w którym faktycznie wykonano kolosalny złoto-kościany posąg Zeusa; w późniejszych wiekach zbudowano nad nim wczesnochrześcijańską bazylikę. W pobliżu stoi Philippejon – elegancka, okrągła budowla rozpoczęta przez Filipa II Macedońskiego pod koniec IV wieku p.n.e. dla upamiętnienia jego zwycięstwa pod Cheroneą – jedyna struktura w Altis poświęcona ludzkiej rodzinie, a nie bogu.

Buleuterion, czyli dom rady, to miejsce, gdzie zawodnicy składali olimpijską przysięgę uczciwej rywalizacji. Wzdłuż tarasu ciągnie się rząd skarbców – małych budowli przypominających świątynie, w których greckie miasta przechowywały swoje dary i wota. Na północnym zachodzie leżą Palestra i Gimnazjon – kolumnowe place treningowe, gdzie atleci ćwiczyli zapasy, boks i biegi, a w pobliżu Stadionu Nimfeum – monumentalna rzymska fontanna zbudowana około 150 roku n.e., by dostarczać świeżą wodę do sanktuarium. Dodaj do tego ołtarze, Prytanejon, gdzie ucztowano zwycięzców, oraz dom gościnny Leonidaion, a sanktuarium objawia się nie jako pojedyncza ruina, ale jako całe starożytne miasto poświęcone sportowi i kultowi. Zostaw czas na wędrówkę wśród tych mniej znanych zabytków, gdzie tłumy się przerzedzają, a atmosfera gęstnieje, stając się bliższa temu świętemu miejscu, którym było niegdyś.

Dwa muzea

Twój bilet łączony obejmuje nie tylko stanowisko archeologiczne, ale także dwa muzea, które są niezbędne do zrozumienia tego, po czym spacerowałeś. Muzeum Archeologiczne w Olimpii jest jednym z najlepszych w Grecji, mieszczącym ruchome skarby wydobyte z sanktuarium. Jego centralnym punktem są rzeźby ze Świątyni Zeusa – dwa wielkie frontony przedstawiające wyścig rydwanów Pelopsa i bitwę Lapitów z Centaurami oraz metopy ukazujące dwanaście Prac Heraklesa – wystawione w specjalnie zaprojektowanej sali, która pozwala odczytać cały program dekoracyjny świątyni.

W tym samym muzeum stoją dwa z najbardziej podziwianych dzieł starożytnej sztuki greckiej: Hermes Praksytelesa, znaleziony w Świątyni Hery, oraz szybująca Nike (Zwycięstwo) Pajoniosa, niegdyś umieszczona na wysokim filarze przed Świątynią Zeusa. Brązowe hełmy, wotywne figurki i narzędzia rzeźbiarza z Warsztatu Fidiasza uzupełniają kolekcję składającą się z tysięcy przedmiotów wydobytych podczas wykopalisk. Drugie muzeum – Muzeum Historii Starożytnych Igrzysk Olimpijskich – opowiada historię samych igrzysk: konkurencji, treningów, nagród i sportowców, przywracając do życia pusty tor biegowy Stadionu. Zwiedzenie muzeów razem z ruinami – najlepiej najpierw stanowiska, a potem kolekcji – pozwala odbudować sanktuarium w wyobraźni, przywracając rzeźby do świątyń, a zawodników na Stadion. Oba muzea znajdują się krótki spacer od wejścia na teren.

Jak dotrzeć i zwiedzać

Starożytna Olimpia leży w Elidzie na zachodnim Peloponezie, obok współczesnej wioski Archaia Olympia, w zielonej dolinie, gdzie spotykają się rzeki Alfejos i Kladeos. Najbliższym miastem o jakiejkolwiek wielkości jest Pyrgos, około 20 kilometrów na zachód, które służy jako lokalny węzeł komunikacyjny. Dla wielu odwiedzających przybywających drogą morską, port wycieczkowy w Katakolo znajduje się około 30–45 minut drogi samochodem, a Olimpia jest zdecydowanie najpopularniejszą wycieczką z portu na tym wybrzeżu, więc w dni rejsów od późnego przedpołudnia przybywa skoncentrowana fala autokarów. Z Aten dojazd na miejsce zajmuje około trzech i pół do czterech godzin jazdy samochodem, przez przesmyk Koryncki i dalej na zachód; można też dojechać autobusem międzymiastowym KTEL z przesiadką w Pyrgos.

W Olimpii nie ma lotniska, a regionalne połączenia kolejowe są ograniczone, więc większość niezależnych podróżnych przyjeżdża samochodem lub autokarem. Stanowisko archeologiczne i dwa muzea znajdują się blisko siebie na skraju wioski, w odległości spaceru od siebie. Jest to duży, otwarty teren z realnymi odległościami między świątyniami, Stadionem i muzeami, a cienia jest mało, więc wygodne buty, kapelusz, krem z filtrem i woda są niezbędne, zwłaszcza w upalne peloponeskie lato. Zarezerwuj około dwóch i pół do trzech godzin, aby w komfortowym tempie zobaczyć stanowisko i oba muzea, i rozważ nocleg w wiosce Archaia Olympia, aby móc spacerować po ruinach w chłodnej, cichej pierwszej godzinie po otwarciu, zanim przyjadą autokary i grupy wycieczkowe.

Godziny otwarcia i bilet z datą

Starożytna Olimpia jest otwarta codziennie przez cały rok, zgodnie z utrwalonym sezonowym rytmem głównych greckich stanowisk państwowych: dłuższe godziny latem, gdy sanktuarium może pozostać otwarte aż do wieczora, oraz krótsze zimą, gdy wczesny zachód słońca skraca dzień. Ostatnie wejście możliwe jest na około trzydzieści minut przed zamknięciem, a stanowisko archeologiczne oraz dwa muzea mają własne godziny otwarcia – zazwyczaj są one zbieżne, ale warto je potwierdzić osobno, szczególnie zimą. Ponieważ dokładne godziny zmieniają się wraz z porą roku i mogą ulec zmianie w greckie święta państwowe, najpewniejszym zwyczajem jest sprawdzenie aktualnych godzin otwarcia i ostatniego wejścia przed podróżą, zamiast polegać na jakiejkolwiek stałej regule.

Godziny ustala zarząd stanowiska, a my nie publikujemy oficjalnych cen ani nie podajemy się za kasę biletową operatora. Naszym zadaniem jest rezerwacja wejścia na wybrany przez Ciebie dzień, tak aby Twoja wizyta była przypisana do konkretnej daty pasującej do Twojej podróży. Stanowisko archeologiczne jest otwarte przez cały dzień w wybranej przez Ciebie dacie, dając Ci swobodę przybycia wcześnie rano, gdy jest chłodno i spokojnie, lub późnym popołudniem, gdy autokary wycieczkowe już odjadą. Muzeum Archeologiczne w okresach wzmożonego ruchu może stosować wejścia o określonych godzinach – my zajmujemy się tą organizacją w ramach rezerwacji. Mając już w ręku bilet z datą, w dniu wizyty udajesz się prosto do bramy, spędzając czas w sanktuarium Zeusa, a nie w kolejce przed okienkiem biletowym.

Najczęściej zadawane pytania